De toekomst van ervaringsdeskundigen?

Door Miriam Krekel

cover Weerman kopie 2
Ervaringswerkers zijn rijk aan levenswijsheid, maar arm aan papieren. Professionals in de ggz hebben diploma na diploma behaald en zijn wellicht óók via de nodige psychische problemen wijzer geworden. Maar daar mochten zij het vooral niet over hebben. Zo is een vreemde scheiding ontstaan tussen ervaringswerkers met psychische makke in hun bagage, en professionals die daar immuun voor zouden zijn. In haar recente proefschrift pleit Alie Weerman voor het neerhalen van deze schutting. Ervaringswerker Miriam Krekel overdenkt de consequenties van dit voorstel.
Transformatie nodig
In mei 2016 promoveerde Alie Weerman cum laude aan de Vrije Universiteit op het proefschrift Ervaringsdeskundige zorg- en dienstverleners. Stigma, verslaving & existentiële transformatie. Het boek gaat over hoe studenten van een hbo-opleiding in de zorg met eigen verslavingservaringen, die ervaringen kunnen integreren in hun beroepspraktijk. Daarvoor is een transformatie nodig, zegt Alie Weerman.Weerman is docent op de Hogeschool Windesheim in Zwolle. Daar zij is coördinator van de afstudeerrichting Ervaringsdeskundigheid in opleidingen op het gebied van Social Work. In die hoedanigheid heeft ze te maken met de manier waarop ervaringsdeskundigheid wordt ingezet. Het viel haar op dat ervaringsdeskundigen in de opleiding komen vertellen over hun ervaringen met verslaving, terwijl studenten met eigen ervaringen rond verslaving juist leerden om die ervaringen niet in te brengen in hun werk. Dat vond ze jammer. Bovendien heeft ze zelf ervaring met verslaving en psychiatrie in haar naaste omgeving, en worstelde ze met de vraag of en hoe ze die ervaringen kon inzetten in haar werk.
Rijk aan levenswijsheid, arm aan papieren
Het resultaat is een eerbiedwaardige pil met veel theorie en persoonlijke ervaringen, op een kunstige manier met elkaar vervlochten. Zelfs de collages die het boek en de band illustreren, zijn kunstige verbeeldingen van het proces dat het boek beschrijft, namelijk hoe je van verslaafde tot ervaringswerker kunt worden.Ikzelf ben een ervaringswerker: ervaringsdeskundig met een baan in de ggz. Rijk aan levenswijsheid, arm aan academische papieren. Anders dan Alie Weerman heb ik in mijn eigen leven of directe omgeving geen ervaring met verslaving.

Het is een punt van discussie of een ervaringsdeskundige ervaring moet hebben met het probleem waar de klant problemen mee heeft. Sommigen menen dat specifieke ervaringen niet nodig zijn, omdat het gaat om het gezichtspunt. Ik vind het in de praktijk lastig om cliënten met een verslavingsachtergrond te begeleiden. Voor mij is dat een andere wereld, met andere ‘regels’ dan de ggz. Een ervaringswerker met verslavingsachtergrond kan bijvoorbeeld door de smoesjes van een verslaafde heen prikken, ik niet. Andersom kan iemand die geen ervaring heeft met somberheid mij moeilijker uit een slechte bui trekken.

Ruimte voor Wounded Healers
Stel dat de droom van Alie Weerman realiteit wordt en dat een nieuwe generatie hulpverleners wordt opgeleid die geleerd hebben hun ervaringen te delen en niet een professionele distantie hoeven op te houden. Wat voor consequenties zal dit hebben voor de beroepspraktijk van ervaringswerkers?

verslaving kopieWe weten niet hoeveel Wounded Healers er onder onze behandelaren schuilen: hulpverleners die dit beroep hebben gekozen vanwege hun eigen problemen. Maar op de studiedag ervaringsdeskundigheid 2.0 in Leiden op 21 november 2014, sprak onderzoeker Jaap van der Stel het vermoeden uit dat zo’n veertig procent van de hulpverleners binnen de ggz eigen cliëntervaringen, dan wel ervaringen met partner, kind of andere naasten heeft. Ik vind het een hoopvol teken dat zij zich steeds meer durven openbaren. Ervaringswerkers kunnen behulpzaam zijn bij hun coming out, als voorbeeld en veilige haven.

Laten we fantaseren dat de ggz verandert in een plek waar iedereen zichzelf kan zijn, niet alleen de cliënten, maar ook de hulpverleners. Wat zou dan de consequentie zijn voor het vak ervaringswerker?

 

Bevrijd uit een doodlopende steeg
We zouden dan een tweedeling kunnen krijgen: aan de ene kant de ervaringswerkers die alleen hun ervaringskunde, aangevuld met wat cursusjes, inbrengen en aan de andere kant gediplomeerde hulpverleners met ervaringskennis als extra kwaliteit. Ik kan wel raden welke ervaringswerker dan gekozen wordt: die met het diploma, want de zorg kiest altijd voor zekerheid.

Zou dat erg zijn? Het zou jammer zijn dat een beroepsperspectief wegvalt voor mensen die na veel moeite ‘hersteld’ zijn. Maar in de praktijk vind ik dat perspectief nogal tegenvallen. Het is vaak een doodlopende steeg: een onderbetaalde en ondergewaardeerde functie, die het team voldoende punten levert voor de audit, maar verder niet serieus genomen hoeft te worden.

Aan de andere kant, als alle ervaringskennis van studenten en hulpverleners gebruikt zou worden, kan het hele klimaat drastisch veranderen. Als al die mensen hun professionele distantie laten varen en open zijn over hun ervaringen, heb je dan nog wel ervaringswerkers nodig?

En zou het erg zijn als er geen aparte ervaringswerkers meer zouden zijn? Dat is wel erg kort door de bocht. Ervaringswerkers kunnen een goede rol vervullen, maar het wordt tijd dat ook wij ons perspectief mogen verruimen: we zouden de ruimte moeten  krijgen om ons te ontwikkelen en ook in andere functies te gaan werken, in plaats van altijd en eeuwig maar het cliëntperspectief te moeten vertegenwoordigen. Misschien werken we wel liever in de kantine of in de Raad van Bestuur.

Alie Weerman, Ervaringsdeskundige zorg- en dienstverleners. Stigma, verslaving & existentiële transformatie. Eburon, 2016, 426 blz., € 39,95

Dit artikel werd op 16 januari 2017 gepubliceerd in Tijdschrift Deviant.

 

Writer’s block / blog / information overload

Lieve lezers,

Ik zit nu in Bryant Park, New York City, om even bij te komen van mijn learning experience. Wat een hectische weken zeg! Van Walden, via Garrisson en Poughkeepsie, Hyde Park naar Glenns Falls en via Garrison weer door naar Boston.

Nu even een weekje de toerist uithangen met vriend en collega Bart. Stiekem toch nog af en toe wat psychiatriedingetjes bezoeken (waarover in mijn volgende blog meer), kan het niet laten, maar vooral ontspanning en lol, hopelijk.

13275485_10208174692158826_1331527323_o
Respijthuis Glens Falls

Ik heb nu alle respijthuizen van PEOPLe, Inc bezocht en anderhalve week in een huis verbleven en meegewerkt. Ik heb een stuk of zes gasten mogen ontmoeten en gesproken. De meesten hebben even een time out nodig, zijn somber en/of kampen met PTSS. Continue reading

Soul to soul, body to body, peer2peer.

Selfie tijdens een wandeltocht bij Breack Neck.
Selfie tijdens een wandeltocht bij Breack Neck.

Een vriendin vertelde me dat de indianen zeggen dat de ziel te paard reist. Mijn lichaam was dus al per vliegtuig in New York geland, maar mijn ziel nog niet. Ik vond het wel een mooie uitdrukking en zo voelde het ook een beetje in het begin. Inmiddels ben ik hier nu ruim drie weken en voel me stukken beter: lichaam en ziel zijn weer verenigd en de “oude Flootje” is weer een beetje terug.

Peer Advocacy Training, cursisten in een klas
Peer Advocacy Training

Ik heb best drukke weken achter de rug met veel trainingen: vier dagen Peer Advocacy training, twee dagen ASIST (Applied Suicide Intervention Skills Training) en twee dagen Psychiatric Rehabilitation Training. Met name de ASIST training was erg interessant en leerzaam. Continue reading

Eerste week in New York: peer advocacy training en meer.

“Writing is a form of therapy; sometimes I wonder how all those who do not write, compose or paint can manage to escape the madness, melancholia, the panic and fear which is inherent in a human situation.”

Graham Greene

Ik zit inmiddels ruim een week in Amerika en ondanks dat het hier fantastisch is en ik enorm dankbaar ben dat ik hier ben, viel mijn eerste week persoonlijk toch best wel zwaar. Continue reading

Who the fuck is Floris Broekhuizen en wat doet hij in godsnaam New York?

Ik ben Floris en ik ben 41 jaar. Ik werk als ervaringswerker in de psychiatrie in Amsterdam en ben voorzitter van stichting Perceval, een jonge stichting die zich in wil zetten voor mensen met bijzondere ervaringen, gedachten en gedrag. Bij bijna alles wat wij doen staat ervaringskennis  centraal, dus vind ik dat het hoog tijd wordt dat ook ik  mijn ervaring deel en openbaar maak. Toch blijft het eng: de angst dat mensen je gaan veroordelen of verkeerd begrijpen voel ik wel degelijk tijdens het schrijven. Raar eigenlijk en misschien wel jammer ook dat daar nog steeds moed voor nodig is. Maar goed, daar gaan we dan… Continue reading

Mooi verslag van verjaardagsfeest stichting Perceval

PERCEVAL VERJAARDAG: BOURGONDISCH EN HOOPVOLAfgelopen vrijdag vierde Stichting Perceval het tweejarig bestaan met een…

Posted by Stichting Perceval on Monday, April 11, 2016