De toekomst van ervaringsdeskundigen?

Door Miriam Krekel

cover Weerman kopie 2
Ervaringswerkers zijn rijk aan levenswijsheid, maar arm aan papieren. Professionals in de ggz hebben diploma na diploma behaald en zijn wellicht óók via de nodige psychische problemen wijzer geworden. Maar daar mochten zij het vooral niet over hebben. Zo is een vreemde scheiding ontstaan tussen ervaringswerkers met psychische makke in hun bagage, en professionals die daar immuun voor zouden zijn. In haar recente proefschrift pleit Alie Weerman voor het neerhalen van deze schutting. Ervaringswerker Miriam Krekel overdenkt de consequenties van dit voorstel.
Transformatie nodig
In mei 2016 promoveerde Alie Weerman cum laude aan de Vrije Universiteit op het proefschrift Ervaringsdeskundige zorg- en dienstverleners. Stigma, verslaving & existentiële transformatie. Het boek gaat over hoe studenten van een hbo-opleiding in de zorg met eigen verslavingservaringen, die ervaringen kunnen integreren in hun beroepspraktijk. Daarvoor is een transformatie nodig, zegt Alie Weerman.Weerman is docent op de Hogeschool Windesheim in Zwolle. Daar zij is coördinator van de afstudeerrichting Ervaringsdeskundigheid in opleidingen op het gebied van Social Work. In die hoedanigheid heeft ze te maken met de manier waarop ervaringsdeskundigheid wordt ingezet. Het viel haar op dat ervaringsdeskundigen in de opleiding komen vertellen over hun ervaringen met verslaving, terwijl studenten met eigen ervaringen rond verslaving juist leerden om die ervaringen niet in te brengen in hun werk. Dat vond ze jammer. Bovendien heeft ze zelf ervaring met verslaving en psychiatrie in haar naaste omgeving, en worstelde ze met de vraag of en hoe ze die ervaringen kon inzetten in haar werk.

Rijk aan levenswijsheid, arm aan papieren
Het resultaat is een eerbiedwaardige pil met veel theorie en persoonlijke ervaringen, op een kunstige manier met elkaar vervlochten. Zelfs de collages die het boek en de band illustreren, zijn kunstige verbeeldingen van het proces dat het boek beschrijft, namelijk hoe je van verslaafde tot ervaringswerker kunt worden.Ikzelf ben een ervaringswerker: ervaringsdeskundig met een baan in de ggz. Rijk aan levenswijsheid, arm aan academische papieren. Anders dan Alie Weerman heb ik in mijn eigen leven of directe omgeving geen ervaring met verslaving.Het is een punt van discussie of een ervaringsdeskundige ervaring moet hebben met het probleem waar de klant problemen mee heeft. Sommigen menen dat specifieke ervaringen niet nodig zijn, omdat het gaat om het gezichtspunt. Ik vind het in de praktijk lastig om cliënten met een verslavingsachtergrond te begeleiden. Voor mij is dat een andere wereld, met andere ‘regels’ dan de ggz. Een ervaringswerker met verslavingsachtergrond kan bijvoorbeeld door de smoesjes van een verslaafde heen prikken, ik niet. Andersom kan iemand die geen ervaring heeft met somberheid mij moeilijker uit een slechte bui trekken.

Ruimte voor Wounded Healers
Stel dat de droom van Alie Weerman realiteit wordt en dat een nieuwe generatie hulpverleners wordt opgeleid die geleerd hebben hun ervaringen te delen en niet een professionele distantie hoeven op te houden. Wat voor consequenties zal dit hebben voor de beroepspraktijk van ervaringswerkers?

verslaving kopieWe weten niet hoeveel Wounded Healers er onder onze behandelaren schuilen: hulpverleners die dit beroep hebben gekozen vanwege hun eigen problemen. Maar op de studiedag ervaringsdeskundigheid 2.0 in Leiden op 21 november 2014, sprak onderzoeker Jaap van der Stel het vermoeden uit dat zo’n veertig procent van de hulpverleners binnen de ggz eigen cliëntervaringen, dan wel ervaringen met partner, kind of andere naasten heeft. Ik vind het een hoopvol teken dat zij zich steeds meer durven openbaren. Ervaringswerkers kunnen behulpzaam zijn bij hun coming out, als voorbeeld en veilige haven.

Laten we fantaseren dat de ggz verandert in een plek waar iedereen zichzelf kan zijn, niet alleen de cliënten, maar ook de hulpverleners. Wat zou dan de consequentie zijn voor het vak ervaringswerker?

 

Bevrijd uit een doodlopende steeg
We zouden dan een tweedeling kunnen krijgen: aan de ene kant de ervaringswerkers die alleen hun ervaringskunde, aangevuld met wat cursusjes, inbrengen en aan de andere kant gediplomeerde hulpverleners met ervaringskennis als extra kwaliteit. Ik kan wel raden welke ervaringswerker dan gekozen wordt: die met het diploma, want de zorg kiest altijd voor zekerheid.

Zou dat erg zijn? Het zou jammer zijn dat een beroepsperspectief wegvalt voor mensen die na veel moeite ‘hersteld’ zijn. Maar in de praktijk vind ik dat perspectief nogal tegenvallen. Het is vaak een doodlopende steeg: een onderbetaalde en ondergewaardeerde functie, die het team voldoende punten levert voor de audit, maar verder niet serieus genomen hoeft te worden.

Aan de andere kant, als alle ervaringskennis van studenten en hulpverleners gebruikt zou worden, kan het hele klimaat drastisch veranderen. Als al die mensen hun professionele distantie laten varen en open zijn over hun ervaringen, heb je dan nog wel ervaringswerkers nodig?

En zou het erg zijn als er geen aparte ervaringswerkers meer zouden zijn? Dat is wel erg kort door de bocht. Ervaringswerkers kunnen een goede rol vervullen, maar het wordt tijd dat ook wij ons perspectief mogen verruimen: we zouden de ruimte moeten  krijgen om ons te ontwikkelen en ook in andere functies te gaan werken, in plaats van altijd en eeuwig maar het cliëntperspectief te moeten vertegenwoordigen. Misschien werken we wel liever in de kantine of in de Raad van Bestuur.

Alie Weerman, Ervaringsdeskundige zorg- en dienstverleners. Stigma, verslaving & existentiële transformatie. Eburon, 2016, 426 blz., € 39,95

Dit artikel werd op 16 januari 2017 gepubliceerd in Tijdschrift Deviant.

 

5 thoughts on “De toekomst van ervaringsdeskundigen?

  1. Hoger opgeleiden met persoonlijke ervaring in de GGZ zouden veel beter betaald en gewild moeten zijn. Deze uitstekende maatwerk consultants kunnen hun vaardigheden en effectiviteit verder versterken voor de samenleving. Goed opgeleide economische, juridische, biologische en intersociale afgestudeerden met werkervaring in diverse sectoren zoals zorg, IT, veiligheid/justitie/politie, natuur&milieu, onderwijs en management & organisatie brengen heel wat kennis, inzicht en wijsheid met zich mee. Laat ze enkele uren werken naar eigen voorkeur en bied hen een serieuze carierre.

  2. Langdurig ziek zijn betekend niet automatisch dat je er iets hebt geleerd.en wat voor jou en voor anderen gewerkt hebben betekend niet dat dit ook voormij geld.
    In Mijn opleiding tot ervaringsdeskundige heb Ik veel herstelverhalen gelezen. Die Ik kreeg aangereikt kreeg stonden Allen success verhalen in. Nooit het verhaal van een medepatiente die voor de tweede keer voor de trein sprong en van naar niets herkenbaars overbleef.
    Ik was erbij toen het gebeurde omdat we afgesproken harden om samen voor de sneltrein te springen. Ook Ik Wilde echt springen,maar werd tegengehouden door een vervelende vent.
    Op dit moment wil Ik zoveel mogelijk paraciteren,zo veel mogelijk kosten maken op de maatschappij die mij uitkost omdat Ik totaal anders ben en mezelf Ben!

  3. Succes is inderdaad niet weer dezelfde ratrace opzoeken als je ervoor deed of in ieder geval probeerde. Zeg ik. Die dat wel deed (of probeerde). Mijn echte, persoonlijke, succes begon pas te beginnen (is nog bezig te beginnen) toen ik ging uitvinden en doen wat belangrijk is voor mij. Een verbinding vinden tussen wat voor mij belangrijk is, en wat de maatschappij belangrijk vindt (en dit kan ook maar een klein stukje van de maatschappij zijn, die niet hoeft te kotsen) is uiteindelijk wel zo handig, in mijn ervaring. Maar de verbinding met jezelf staat voorop.

  4. Miranda,
    ik wil geen academische discussie starten over de juiste definitie over succes, maar de meestvoorkomende definitie in de belangrijkste media (dus niet mijn blad van de SP en mijn blad van de 4de wereldbeweging tegen extreme armoede) gaat over sociaal-economisch-cultureel succes.
    De maat wordt genomen of je bekend bent ;gezien wordt. bekend worden of gezien worden betekent ‘ondernemen’ en omzet maken.
    \
    als iemand zoals Moeder Theresa ( zorgen voor de armsten van de armen) voor haar religieuze organisatie maar 1000 euro per jaar had opgehaald en haar club bij 5 leden was blijven steken, hadden we nooit van haar gehoord, had ze nooit de nobelprijs voor de Vrede gekregen, laat staan dat ze zalig werd verklaard.
    Hebben van succes bekekent dat de wereld je Naam kent,dat je buurvrouw je bij naam kent, is niet belangrijk in de Wereld, om dat zij haar ook niet kennen!

    Natuurlijk wil iedereen gekend worden; iedereen wil succes! Ik ook!
    Wat jij succes noemt, is geen succes, maar naar je eigen gevoel je leven zinvol en goed te besteden; dat doe ik ook met mijn vrijwilligerswerk bij de dienst geestelijke verzorging bij mijn ggz instelling.
    Als HBO theoloog heb ik geen succes; ik publiceer nooit in vaktijdschriften op het gebied op geestelijke vorming of pastoraat. Dit komt omdat een HBO’er niet interessant is in het accademische discour.
    Als ik geen transvrouw was zou ik misschien iets kunnen schrijven in het blaadje van de politieke partij ” Jezus leeft” en is net zo eng als de Jehova’s getuigen en bv de hare krishna’s!
    de meest voorkomende definitie aanpassen wat succes is, aanpassen zodat je aan de definitie voldoet, zodat je kunt zeggen: ” ik heb succes!”, lijkt meer op zelfbedrog of het maken van een illusie, waar je dan zelf in gaat geloven.

    Het zelfde geld voor het begrip vrijwilligerswerk. De definitie aanpassen van het begrip werk of arbeid, zodat je kunt zeggen: Ik werk,is ook zelfbedrog.

    Ik ben niet iemand die de Bijbel uit het hoofd kent ( gelukkig niet; naast gouden pareltjes worden ook de meest gruwelijke dingen gepropageerd namens God. BV in de tien geboden, staat Gij zult niet doden; maar bij de intocht in het beloofde land moesten alle oorspronkelijke bewoners gedood worden; incl. bejaarden, vrouwen, kinderen en hun vee)
    Din dat boek staat” wie niet werkt zal niet eten!” werk is dus vanouds her gerelateerd aan inkomsten. Het maakt niet uit of dat in EUro’s of uit graan, groente, fruit, wol en brandhout bestaat. Werk is bedoeld om je levensbehoeften te kunnen betalen. Al het andere is Liefdadigheid!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *